پیامبر اکرم(ص): کسی که تنها شکم خود را سیر کند و همسایه اش گرسنه باشد به خدا ایمان نیاورده است

دوشنبه, 29 آبان 1396

 العربی     English      فارسی     

NGO Hunger Charity3

پوکی استخوان و تاثیرات تغذیه ای

 

پوکی استخوان (Osteoporosis )پــوکی استخوان یا استئوپروز شایع ترین بیماری متابولیک استخوان است که امروزه با بالا رفتن متوسط سن افراد جامعه به عنوان یک معضل بهداشتی مطرح شده است.از سال 1991 سازمان جهانی بهداشت، استئوپروز را بعد از سکته های قلبی و مغزی و سرطان ها به عنوان چهارمین دشمن اصلی سلامت انسان معرفی کرده است.از استئوپروز به عنوان یک اپیدمی خاموش یاد می شود زیرا علائم بالینی ندارد و در صورتی که اقدامی برای پیشگیری و یا درمان آن صورت نگیرد، پیشرفت می کند و اولین علامت خود را به شکل عوارض جانبی که شکستگی استخوان ها است نشان می دهد.
 
 

 
 
بر اساس آمار موجود شیوع استئوپروز در مناطق مختلف دنیا از 4 تا 40 درصد متغیر است و پیش بینی می شود استئوپروز در آینده به عنوان یک تهدید جدی سلامت عمومی مطرح شود.در حال حاضر از هر 3 نفر زن که به سن 65 سالگی می رسند یک نفر دچار شکستگی مهره و از هر 5 زن که به سن70 سالگی می رسند یک نفر دچار شکستگی ران می شود.بطور کلی زنان در مقایسه با مردان 3 برابر بیشتر در معرض ابتلا به استئوپروز هستند.با توجه به آمارهای جهانی و بر اساس برآورد کمیته کشوری پیشگیری از استئوپروز در ایران، تخمین زده می شود که از جمعیت 65 میلیون نفری که بالغ بر 7 میلیون نفر آن، بالاتر از 50 سال دارند، 1/7میلیون نفر در معرض خطر شکستگی استخوان قرار دارند.اطلاعات محدودی در ارتباط با شیوع این مشکل در کشور موجود است ولی مطالعات نشان داده است که متأسفانه تراکم استخوان ایرانیان نسبت به استانداردهای بین المللی کم است با توجه به واقعیت های موجود می توان پیش بینی کرد هزینه ناشی از استئوپروز که بر جامعه تحمیل می شود قابل توجه است و ضرورت دارد برنامه های مداخله ای مناسبی برای پیشگیری از آن طراحی و اجرا گردد، در ادامه تعریف پوکی استخوان و اثر افزایش سن بر بافت استخوان، عوامل موثر بر پوکی استخوان را شرح می دهیم.
.
تعریف پوکی استخوان
پوکی استخوان یا استئوپروز یک کلمه مرکب است که از دو کلمه osteon(به معنی استخوان)و porosis(هر چیز دارای سوراخ های کوچک فراوان)تشکیل شده است و بر اساس تعریف کمیته جهانی استئوپروز که در چهارمین سمپوزیوم بین المللی استئوپروز در سال 1993 در هنگ کنگ ارائه شد، پوکی استخوان یک بیماری منتشر استخوانی است که با کاهش توده استخوانی و تغییر ساختمان میکروسکوپی نسج استخوان مشخص می شود.این بیماری منجر به افزایش شکنندگی و در نتیجه افزایش خطر شکستگی استخوان(و نه لزوماً بروز شکستگی)می شود.مهم ترین و شایع ترین محل شکستگی ها مهره ها، مفصل ران و مچ دست ها است.البته شکستگی ممکن است در استخوان بازو، ساق، ران و یا سایر استخوان ها نیز ایجاد شود.شکستگی مفصل استخوان ران و ساعد معمولاً بر اثر زمین خوردن و ضربات جزیی اتفاق می افتد که علایم شکستگی های معمولی را دارد.پوکی استخوان بزرگترین علت شکستگی استخوان در سنین بالا خصوصاً در زنان یائسه می باشد.
.
اثر افزایش سن بر بافت استخوان
بافت استخوان، بافت زنده ای است که مرتباً در حال تغییر و تحول و نو شدن است به طوری که از یک طرف بافت های قدیمی تر از بین رفته و از طرف دیگر به جای آن استخوان جدید ساخته می شود که به این پدیده Remodeling می گویند.در اوایل زندگی مقدار استخوان ساخته شده بیشتر از استخوان تخریب شده است و به همین دلیل توده استخوانی(Bone Mass)افزایش می یابد تا به حداکثر برسد.به این مقدار حداکثر توده استخوانی Peak Bone Mass می گویند.حداکثر توده استخوانی در حدود 30 سالگی حاصل می شود.بعد از این سنین سرعت ساخته شدن استخوان کمتر از تخریب آن است.بعلاوه قدرت جذب کلسیم با بالا رفتن سن کاهش می یابد و به تدریج از توده استخوانی بدن کاسته می شود و این پدیده تا آخر عمر ادامه می یابد.
.
اگر در سنین پایین و قبل از 30 سالگی مصرف کلسیم و دریافت ویتامین D به حد کافی باشد و حداکثر توده استخوانی در بدن تشکیل شود در بزرگسالی سرعت از دست دادن توده استخوانی کاهش می یابد.به طور کلی حداکثر توده استخوانی و همچنین تراکم استخوان در مردان بیشتر از زنان است.به همین دلیل زنان بیشتر از مردان مبتلا به پوکی استخوان و شکستگی می شوند(این میزان در زنان از هر 3 نفر 1 نفر و در مردان از هر 8 نفر 1 نفر است).به طور کلی خانم ها در هر سنی 4 تا 5 برابر بیش از آقایان دچار شکستگی استخوان می شوند.یک مطالعه 15%کاهش تراکم استخوان و 30%کاهش توده استخوانی را در زنان نسبت به مردان نشان داده است.
.
زنان در سنین یائسگی بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار می گیرند زیرا کاهش استروژن بدن در این سنین، کاهش توده استخوانی را تسریع می کند.در خانم ها بعد از یائسگی در یک دوره حدود 5 تا 10 ساله سرعت کاهش توده استخوان افزایش پیدا کرده و به میزان 2 تا 3 برابر در سال می رسد.ولی بعد از یک دهه این رقم سالانه به 0/25%تا 1%می رسد.در زنانی که با توده استخوانی کم به سن یائسگی می رسند احتمال شکستگی استخوان بسیار بالا است.بنابر این پوکی استخوان یک پدیده فیزیولوژیک است که در همه افراد ایجاد می شود ولی آنچه قابل توجه است مجموعه عواملی است که منجر به تشدید روند از دست دادن توده استخوان می گردد.
.
بطور کلی تراکم استخوان بعد از 40 سالگی در مردان و زنان سالانه 1/2 %کاهش می یابد.با توجه به اینکه با افزایش سن احتمال زمین خوردن و در نتیجه شکستگی استخوان به علت پوکی آن افزایش می یابد باید به سالمندان یاد آوری کرد که خطر به زمین خوردن بعد از صرف غذا، شب هنگام و به دنبال مصرف داروهای خواب آور و گیج کننده بیشتر است.همچنین خطرات محیط زندگی فرد همچون پراکنده بودن اسباب بازی نوه ها روی زمین و در مسیر رفت و آمد، حیوانات خانگی، دمپایی روفرشی، وان حمام و در کل زمین لیز، خطر به زمین خوردن را افزایش می دهند و باید اصلاح شوند.
.
عوامل موثر بر پوکی استخوان
احتمال بروز علایم این اختلال در افرادی که سابقه خانوادگی پوکی استخوان دارند بیشتر است و تراکم استخوان در خانم های جوان ارتباط بسیار نزدیکی با تراکم استخوان در وابستگان آن ها دارد.نژاد یک عامل خطر ساز است و توده استخوانی سیاه پوستان بیشتر از سفیدپوستان و زردپوستان است.مردان در مقایسه با زنان توده استخوانی بیشتری دارند.بنابراین زنان در معرض خطر بیشتری هستند.مطالعات نشان داده است که وزن مناسب کودک در یک سالگی رابطه مستقیم با تراکم استخوانی در سن 20 سالگی دارد. بنابراین وزن گیری مناسب سن در یک سالگی اهمیت قابل توجهی دارد.
.
کلسیم مورد نیاز در سنین مختلف
.
همچنین وزن در سن 15 سالگی روی توده استخوانی در سنین سالمندی موثر است.خانم هایی که بسیار لاغر هستند یا استخوان بندی ظریفی دارند به دلیل داشتند توده استخوانی کم، بیشتر از خانم های چاق یا افرادی که استخوان بندی درشتی دارند مستعد ابتلا به پوکی استخوان می باشند(البته احتمال ابتلا به برخی بیماری های دیگر در افرادی که اضافه وزن دارند بیشتر است).همچنین هر چه یائسگی در سنین پایین تر شروع شود خطر ابتلا به پوکی استخوان بیشتر می شود.خانم های یائسگی زودرس دارند(قبل از 45 سالگی)و خانم هایی یائسه ای که تخمدان شان با عمل جراحی برداشته شده است، بیشتر در معرض ابتلا به پوکی استخوان می باشند.بطور خلاصه مهم ترین عواملی که خطر ایجاد پوکی استخوان همراه به شکستگی را افزایش می دهند عبارتند از:
.
• زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی پوکی استخوان
• جنس مونث(زنان بیشتر در معرض خطر پوکی استخوان هستند)
• نژاد(سفیدپوستان/ آسیایی ها)
• نداشتن فعالیت فیزیکی منظم و بی تحرکی طولانی مدت
• داشتن سابقه شکستگی
• سابقه شکستگی در بستگان درجه اول
• قامت کوتاه و توده استخوانی کم
• وزن کمتر از 57 کیلوگرم یا کاهش وزن بیش از 10%بعد از 25 سالگی
• اختلالات هورمونی(کاهش استروژن)
• بالا رفتن سن(به ویژه بعد از 60 سالگی)
• یائسگی زودرس(قبل از 45 سالگی)
• برداشتن دو طرفه تخمدان
• مصرف بعضی از داروها، خصوصاً کورتون به مدت بیش از 3 ماه
• بیماری های مختلف التهابی مانند التهاب روده و روماتیسممفصلی
• دریافت کنندگان عضو پیوندی
• برخی سرطان ها
• فشار خون بالا
• دیابت نوع اول
• اختلالات مزمن کلیوی
• برخی اختلالات گوارشی و تغذیه ای(سوء جذب، سوء تغذیه، اسهال و...)
• بیماری های غدد پاراتیروئید(پرکاری اولیه پاراتیروئید)
• کشیدن سیگار
• اعتیاد به الکل
• مصرف بیش از اندازه فیبر
• مصرف بیش از اندازه کافئین(قهوه و...)
• مصرف ناکافی کلسیم به مدت طولانی
• کمبود ویتامین D
• رژیم غذایی پر پروتئین
• عدم تحمل گوارشی شیر و فرآورده های لبنی
.
عوامل تغذیه ای موثر بر تراکم استخوان
بافت استخوان بافتی کاملاً زنده است و به طور دائم در حال تغییر و تحول و نو شدن است.بنابراین باید مواد معدنی و ویتامین های مورد نیاز این بافت همیشه در بدن موجود باشند.گرچه روند ایجاد پوکی استخوان مرتبط با وضعیت فیزیولوژیک بدن است ولی وضعیت تغذیه فرد بر روند آن تأثیر بسیاری دارد.مهم ترین عوامل موثر بر سلامت استخوان عبارتند از:
• کلسیم مواد غذایی
• ویتامین D
• پروتئین موجود در غذا
• نمک
• الکل و سیگار
• قهوه
.
1.کلسیم
میزان 90%کلسیم موجود در بدن در استخوان ها جمع شده و دو سوم بافت استخوان نیز از کلسیم و سایر مواد معدنی تشکیل شده است.در واقع استخوان ها به عنوان منبع ذخیره ای برای کلسیم و فسفر عمل کرده و در مواقع لزوم کمبودهای غذایی را جبران می کنند.در صورت مصرف ناکافی کلسیم، برای حفظ سطح کلسیم پلاسما و در پاسخ به پیشگیری از اختلال عملکرد بافت های وابسته به کلسیم، برداشت کلسیم از استخوان صورت می گیرد تا سطح کلسیم خون ثابت بماند.میزان ذخیره کلسیم در استخوان ها با سن نسبت عکس دارد.ارتباط مستقیمی میان کلسیم دریافتی و چگالی استخوان وجود دارد.
.
همچنین کلسیم حاصل از فرآورده های لبنی نسبت به کلسیم گیاهی اثر بیشتری در پیشگیری از ابتلا به پوکی استخوان دارد.چنانچه دریافت مقادیر کافی کلسیم همراه با فعالیت بدنی باشد این تأثیر بسیار بیشتر خواهد بود.میزان کلسیم مورد نیاز روزانه در سنین مختلف در جدول 1 نشان داده شده است.شیر و انواع لبنیات منابع غنی کلسیم هستند.گاهی لبنیات کم چرب بیشتر از انواع پر چرب دارای کلسیم هستند.اغلب مواد غذایی به غیر از لبنیات حاوی کلسیم کمتر از 20 میلی گرم به ازاء هر 100 کیلو کالری هستند.بنابراین چنانچه در برنامه غذایی روزانه لبنیات گنجانده نشود، میزان کلسیم دریافتی ناکافی خواهد بود.
.
یک لیوان شیر به طور تقریبی دارای 300 میلی گرم کلسیم است.اگر یک فرد بزرگسال در روز 2 تا 3 لیوان شیر دریافت کند، نیاز کلسیم وی تأمین خواهد شد.نوجوانان و جوانان به 3 تا 4 لیوان شیر و لبنیات در روز نیاز دارند.کشک، پنیر و ماست هم از منابع غنی کلسیم می باشند ولی کره، خامه و سر شیر دارای مقدار ناچیزی کلسیم هستند زیرا کلسیم محلول در چربی نیست.بعضی افراد طعم شیر را دوست ندارند یا نمی توانند آن را تحمل کنند و بعضی افراد که گیاه خوار هستند به مقدار کافی لبنیات مصرف نمی کنند.این افراد بیشتر در معرض خطر ابتلا به پوکی استخوان هستند.در مورد گروه اول جایگزینی شیر با ماست و کشک و پنیر توصیه می شود.دو قطعه پنیر(به اندازه دو قوطی کبریت)یا یک لیوان ماست یا یک لیوان کشک تقریباً معادل یک لیوان شیر کلسیم دارند.
.
در میان سبزی ها، برگ های تربچه، جعفری، کلم پیچ و گل کلم منابع خوب کلسیم هستند و کلسیم موجود در آن ها قابل جذب است.کلسیم سبزیجات حاوی اگزالات(مثل اسفناج)اغلب غیر قابل جذب است.انواع مغزها مانند بادام، فندق و کنجد نیز حاوی کلسیم هستند.انواع گوشت ها مثل گوشت قرمز و مرغ حاوی میزان کمی کلسیم هستند، اما ماهی های نرم استخوان مانند ماهی آزاد، ساردین و کیلکا از منابع خوب کلسیم هستند.صدف یکی از منابع غنی کلسیم می باشد، ولی فقط حدود 50%کلسیم آن در مقایسه با کلسیم شیر قابل جذب است.برای تهیه عصاره کلسیم از استخوان می توان استخوان های مرغ، ماهی و گوسفند را در محلول آب و سرکه جوشاند.کلسیم موجود در استخوان در محیط اسیدی از استخوان شسته و در محلول حل می شود.از این عصاره می توان در تهیه سوپ، آش و غذاهای دیگر استفاده کرد.
.
یک قاشق غذاخوری از این عصاره حاوی حدود 100 میلی گرم کلسیم می باشد.
 
به افرادی که به علل مختلف(مانند دسترسی نداشتن یا مصرف ناکافی منابع کلسیم و...)کلسیم کافی دریافت نمی کنند توصیه می شود زیر نظر پزشک، مکمل کلسیم مصرف نمایند.
..
میزان کلسیم در مواد غذایی مختلف
.
 
.
انجمن مقابله با گرسنگی
کمیته آموزش و اطلاع رسانی
 
 
 

 

Login Mmembers

ارتباط با ما

hungercharity@gmail.com

شماره تماس: 66426326 -021

تهران-شهرآرا-معبرماقبل آخر(کوچه شهید داریوش صیامی)معبر آخر بزرگراه شهید چمران-پلاک 14 قدیم-طبقه اول-واحد جنوبی

بیمه عمر ایران

تبادل لینک

لطفا برای حمایت از ما آدرس وب سایت ما را با عنوان بنیاد خیریه لینک نمایید تا در این امر خیرخواهانه سهیم باشید

 

Telegram HungerCharity

شماره مجوز رسمی 36221
شماره ثبت 33972

تمامی حقوق این وب سایت محفوظ بوده و متعلق به "انجمن خیریه مقابله با گرسنگی" می باشد.

حقوق قانونی وب سایت

رسیدگی به شکایات